GES teklifinde verilen ilk kararlardan biri sistem tipidir: şebekeye bağlı (on-grid), şebekeden bağımsız (off-grid) veya ikisinin özelliklerini birleştiren hibrit sistem. Müşteri çoğu zaman bu farkı bilmez; "elektrik kesilince evim yanar mı?" veya "aküsüz olur mu?" gibi sorularla gelir. Bu yazıda üç sistem tipinin nasıl çalıştığını, maliyet ve tasarım açısından farklarını ve hangi müşteri için hangisinin uygun olduğunu özetliyoruz.
Şebekeye bağlı (on-grid) sistem
Paneller, şebekeye bağlı bir inverter üzerinden binanın elektrik tesisatına bağlanır. Üretilen enerji önce binada tüketilir; fazlası şebekeye verilir, eksik kalan ihtiyaç şebekeden çekilir. Akü yoktur.
- Avantajı: Akü maliyeti olmadığı için kurulu güç başına maliyet en düşük olan seçenektir; bakım ihtiyacı azdır.
- Sınırı: Şebeke kesildiğinde inverter güvenlik gereği üretimi durdurur. Yani klasik bir on-grid sistem, kesinti sırasında binaya elektrik sağlamaz.
- Kimin için: Şebekesi güvenilir olan konut, işyeri ve sanayi tesisleri; asıl amacı fatura tasarrufu olan müşteriler.
Şebekeye verilen enerjinin nasıl değerlendirildiği tasarrufu doğrudan etkiler. Bu konuyu öz tüketim ve mahsuplaşma yazımızda ele aldık.
Şebekeden bağımsız (off-grid) sistem
Şebeke bağlantısı yoktur. Gündüz üretilen enerji hem tüketilir hem de akü bankasında depolanır; gece ve bulutlu günlerde ihtiyaç aküden karşılanır.
- Avantajı: Şebekenin olmadığı veya bağlantı maliyetinin çok yüksek olduğu yerlerde elektrik sağlar.
- Sınırı: Sistem, en kötü ay ve en düşük üretim günlerine göre boyutlandırılmalıdır. Akü bankası maliyetin önemli bir kısmını oluşturur ve belirli aralıklarla yenilenmesi gerekir.
- Kimin için: Bağ evi, yayla evi, şantiye, baz istasyonu, çiftlik ve şebekeye uzak tesisler.
Off-grid tasarımda tüketim listesi, aynı anda çalışan cihazlar, motorlu cihazların kalkış akımı ve kaç gün akü ile idare edileceği (otonomi) belirleyicidir. Adım adım hesabı off-grid sistem boyutlandırma yazımızda bulabilirsiniz.
Hibrit sistem
Hibrit sistem şebekeye bağlıdır ama aynı zamanda akü içerir. Hibrit inverter, güneş, akü ve şebeke arasındaki enerji akışını yönetir: gündüz fazla üretim aküyü doldurur, akşam ihtiyaç önce aküden karşılanır, kesinti sırasında belirlenen yükler aküden beslenmeye devam eder.
- Avantajı: Kesintide yedek enerji sağlar ve gündüz üretimini akşama taşıyarak öz tüketimi artırabilir.
- Sınırı: Akü ve hibrit inverter maliyeti nedeniyle on-grid sisteme göre daha pahalıdır. Kesinti sırasında hangi yüklerin besleneceği, inverterin yedek çıkış gücüne ve tesisatta ayrılan yedek panoya bağlıdır.
- Kimin için: Sık kesinti yaşanan bölgeler, kesintinin iş kaybına yol açtığı işletmeler (soğuk hava deposu, sağlık, haberleşme), akşam tüketimi yüksek konutlar.
Karşılaştırma tablosu
| On-grid | Off-grid | Hibrit | |
|---|---|---|---|
| Şebeke bağlantısı | Var | Yok | Var |
| Akü | Yok | Zorunlu | Var |
| Kesintide elektrik | Yok | Var (akü yettiğince) | Seçilen yüklere var |
| Boyutlandırma ölçütü | Yıllık tüketim ve çatı alanı | En kötü ay, otonomi günü | Tüketim + yedeklenecek yük |
| Göreli maliyet | En düşük | Yüksek | Orta-yüksek |
Akü seçimi: jel mi, lityum mu?
Off-grid ve hibrit sistemlerde akü tipi hem ilk yatırımı hem de işletme ömrünü etkiler. Jel aküler daha düşük ilk maliyetlidir ancak ömürlerini korumak için genellikle daha sığ deşarj edilmeleri önerilir; bu da aynı kullanılabilir enerji için daha büyük bir akü bankası gerektirir. Lityum (LFP) aküler daha pahalıdır, ancak daha derin deşarja ve daha fazla çevrime izin verir, daha az yer kaplar. Karşılaştırmayı üreticinin teknik föyündeki deşarj derinliği ve çevrim ömrü değerleriyle yapın.
Teklifte nelere dikkat edilmeli?
- Müşterinin asıl beklentisini sorun: fatura tasarrufu mu, kesintide elektrik mi, şebekesiz bir yerde elektrik mi?
- Hibrit teklifte kesinti sırasında hangi cihazların çalışacağını açıkça yazın. "Kesintide ev çalışır" gibi genel bir ifade, ileride anlaşmazlığa yol açar.
- Off-grid teklifte otonomi gün sayısını ve hangi aya göre boyutlandırıldığını belirtin.
- Akü değişim maliyetini geri ödeme hesabına dahil edin; bunu geri ödeme süresi yazımızda anlattık.
PVAGE'de sistem tipleri
PVAGE'nin üretim ve finansal analizinde sistem şebekeye bağlı (mahsuplaşmalı), off-grid veya hibrit olarak kurulabilir; çatı tasarımındaki inverter kataloğu on-grid, off-grid ve hibrit olarak filtrelenir. Off-grid modülünde cihaz kütüphanesi, gece kullanımı, eş zamanlılık ve kalkış akımı analizi, otonomi günü, jel veya lityum akü, inverter seçimi, sigorta ve kablo kesiti önerisi, soğuk havada açık devre gerilimini hesaba katan MPPT kontrolü, akü bankası boyutlandırma ve bağlantı şeması bulunur. Teklifte de bu sistem tiplerinin her biri seçilebilir. Ayrıntılar için off-grid sistem tasarımı sayfasına bakabilirsiniz.